Ungmenni vilja vita: Hvernig hefur umhverfið áhrif á það sem við borðum?
Að efla skilning barna og ungmenna á því hvernig umhverfið hefur áhrif á matarval er mikils virði.
Vísindaskóli unga fólksins á Akureyri er árlegt verkefni þar sem ungmenni á aldrinum 11-13 ára fá tækifæri til að kafa dýpra í nokkur málefni á fræðandi og skemmtilegan hátt. Eitt námskeiðið í ár fjallaði meðal annars um það hvernig matarumhverfið hefur áhrif á það sem við veljum að borða. Ungmennin könnuðu verð á ávöxtum og grænmeti, staðsetningu matvæla í verslunum og það hvernig markaðssetning, til dæmis með teiknimyndapersónum á umbúðum, getur haft áhrif á hvað sett er í innkaupakörfuna.
Í innslagi RÚV um verkefnið var meðal annars fjallað um helstu niðurstöður unga vísindafólksins. Þar kom fram að fjögurra manna fjölskylda þarf að verja meira en 1 milljón króna á ári til að fylgja ráðleggingum embættis landlæknis um neyslu grænmetis, ávaxta og berja. Þá skoðuðu þau matvörur sem höfða sérstaklega til barna með teiknimyndafígúrum og komust að því að oft væri um óholla matvöru að ræða.
Matarumhverfið skiptir máli
Að efla skilning barna og ungmenna á því hvernig umhverfið hefur áhrif á matarval er mikils virði. Mataræði er einn mikilvægasti áhrifaþáttur heilsu og getur meðal annars haft áhrif á líkur á ýmsum tegundum krabbameina. Það sem við veljum að borða mótast þó ekki eingöngu af þekkingu eða vilja heldur einnig af því sem kallað er matarumhverfi. Verð, framboð, staðsetning matvæla í verslunum og markaðssetning eru þar á meðal. Verkefni eins og þetta styrkja gagnrýna hugsun og geta hvatt til umræðu um hvernig skapa megi samfélag sem auðveldar fólki að velja hollan mat og umhverfi sem styður við heilbrigðar ákvarðanir.
Krabbameinsfélagið hefur um árabil lagt áherslu á mikilvægi heilsusamlegs mataræðis og bent á að matarumhverfið hefur mikil áhrif á matarvenjur fólks. Þegar holli kosturinn er jafnframt auðveldi kosturinn velja fleiri mat sem stuðlar að góðri heilsu.
Matarumhverfi sem styður við hollara val getur meðal annars falist í:
- betra aðgengi að hollum mat,
- lægra verði á hollari valkostum,
- ábyrgri markaðssetningu matvæla, sérstaklega til barna,
- framsetningu matvæla sem auðveldar neytendum að velja hollari kost.
Frá árinu 2022 hefur Krabbameinsfélagið tekið þátt í norræna samstarfsverkefninu CAPOC, þar sem krabbameinsfélög Norðurlanda vinna að því að draga úr ofþyngd og offitu með því að hvetja til samfélagslegra aðgerða sem skapa umhverfi sem auðveldar börnum og fullorðnum að tileinka sér heilsusamlegar lífsvenjur, þar á meðal hollt mataræði.
Börn eru sérstaklega móttækileg fyrir markaðssetningu
Rannsóknir sýna að börn eru sérstaklega móttækileg fyrir markaðssetningu matvæla sem getur haft veruleg áhrif á mataróskir, matarval og hvað þau biðja foreldra sína um að kaupa. Teiknimyndapersónur, litríkar umbúðir, leikföng, auglýsingar á samfélagsmiðlum og öðrum miðlum og áberandi staðsetning í verslunum geta aukið áhuga barna á matvælum sem eru oft rík af sykri, salti eða mettaðri fitu.
Þess vegna er mikilvægt að efla gagnrýna hugsun barna og ungmenna um hvernig markaðssetning og matarumhverfi geta haft áhrif á matarval og þar með heilsuna.
Við hjá Krabbameinsfélaginu fögnum því að börn og ungmenni fái tækifæri til að fræðast um þessi mikilvægu málefni og kanna þau sjálf. Aukin þekking og skilningur á því hvernig matarumhverfið hefur áhrif á matarval getur styrkt þau til að taka upplýstar ákvarðanir og stuðlað að samfélagi sem styður betur við heilsusamlegar lífsvenjur.