Að­gerða­áætl­un í krabba­meins­mál­um

• Fræðsla um áhættuþætti og verndandi þætti verður aukin, með sérstakri áherslu á börn, með það í huga að heilsusamlegur lífsstíll verði sjálfsagður hluti af daglegu lífi fólks.  

• Að auki verður aðstoð við að minnka eða hætta notkun áfengis, tóbaks og nikótíns í boði innan heilsugæslunnar.  

• Notkun Skráargatsins, merkis sem staðfestir að vörur uppfylli það sem þarf til að teljast heilsusamlegar, verður aukin. Það auðveldar fólki að velja hollari kost. 

• Heilbrigðisráðherra mun beita sér fyrir notkun skatta og ívilnana í forvarnarskyni og aðgerðum sem geta dregið úr áfengisneyslu. 

Við vitum út frá rannsóknum að lífsstíll getur bæði aukið áhættu á krabbameinum og verndað gegn krabbameinum. Best er ef hægt er að koma í veg fyrir krabbamein og forvarnir eru því gríðarlega mikilvægt mótvægi við spá um fjölgun krabbameinstilvika.  

• Bókunarferli fyrir skimanir verður breytt þannig að fólki verður send tímabókun sem hægt er að breyta með einföldum hætti. Stefnt er að því að enginn þurfi að bíða lengi eftir tíma í skimun.  

• Skimunargjald verður lágt svo það hindri ekki þátttöku og sérstök áhersla verður á að ná til þeirra sem hafa annað móðurmál en íslensku. 

• Auk skimunar fyrir legháls- og brjóstakrabbameini mun skimun fyrir krabbameini í ristli og endaþarmi bjóðast öllum á aldrinum 50-74 ára. Skimað verður eftir blóði í hægðum með heimaprófi og fólki vísað í ristilspeglun ef blóð finnst. 

• Sumt fólk ber stökkbreytingar sem stórauka líkur á tilteknum krabbameinum. BRCA-arfberum og öðrum skilgreindum hópum verður boðið að taka þátt í skimun vegna aukinnar áhættu gjaldfrjálst, eða gegn vægu gjaldi, til að auka líkur á að krabbamein greinist snemma og til að styðja við ákvarðanir varðandi áhættuminnkandi aðgerðir. 

Með krabbameinsskimunum er hægt að greina forstig krabbameina eða krabbamein áður en þau valda einkennum. Það eykur batahorfur og líkur á að hægt sé að beita minna íþyngjandi meðferð. Kannanir Krabbameinsfélagsins hafa sýnt að það sem hindrar einkum þátttöku í skimunum er að fólk frestar því að panta tíma. Því er afar brýnt að auðvelda fólki að nýta boð í skimanir.  

• Fylgst verður skipulega með á hvaða stigi krabbamein greinast og hver biðtími er frá því grunur vaknar og þar til meðferð hefst. Sömuleiðis verður skoðað hvort eitthvað megi betur fara til að tryggja samfellu í þjónustu og auka líkur á að mein greinist snemma og komið upp stöðluðum og tímasettum greiningar- og meðferðarferlum ef staðfestur grunur vaknar um krabbamein.  

Oftast er til mikils að vinna að greina krabbamein snemma. Það eykur bæði líkur á að hægt sé að beita minna íþyngjandi meðferð og batahorfur. Stöðluð og tímasett greiningar- og meðferðarferli með skýrum upplýsingum hafa á Norðurlöndunum reynst auka öryggi sjúklinga og stuðla að jöfnu aðgengi að þjónustu auk þess að bæta vinnuumhverfi heilbrigðisstarfsfólks. 

• Krabbameinsráð, breiður samstarfsvettvangur fagaðila og hagsmunasamtaka, hefur þegar verið stofnað og er ætlað að hafa yfirsýn í málaflokknum, fylgjast með framþróun og koma með tillögur að breytingum í samræmi við bestu upplýsingar hverju sinni. Halla Þorvaldsdóttir, framkvæmdastjóri Krabbameinsfélagsins, er formaður ráðsins. 

• Stofnuð verður íslensk Krabbameinsmiðstöð við Landspítala sem stenst alþjóðlegan samanburð. Með stofnun hennar er markmiðið að tryggja fólki með krabbamein þjónustu af bestu gæðum, í alþjóðlegum samanburði. Til þess þarf að styrkja vísindastarf og tryggja menntun sérhæfðs starfsfólks.  

Betri yfirsýn í málaflokknum er forsenda þess að auðveldara verði að takast á við áskoranir tengdar krabbameinum í framtíðinni. 

• Undirbúningi fyrir innleiðingu á hlutverki þjónustustjóra fyrir fólk í greiningarferli og krabbameinsmeðferð á heilbrigðisstofnunum verður lokið. Þjónustustjórum er ætlað að tryggja samfellu í þjónustu og auka öryggi sjúklinga. 

• Þjónusta við aldraða verður bætt með auknu samstarfi við öldrunarlækna. Tryggt verður að sérstakt öldrunarmat sé lagt á líkamlegt ástand einstaklinga og haft til hliðsjónar við ákvörðun um krabbameinsmeðferð. 

Með auknum fjölda krabbameinstilvika eykst mikilvægi þess að sjúklingar séu virkir þátttakendur í eigin meðferð en góðar upplýsingar og fræðsla er forsenda þess. 

• Hámarksbiðtími verður ákvarðaður og gefinn út svo hann sé aðgengilegur fyrir notendur og þjónustuveitendur. 

• Á öllum heilbrigðisstofnunum verða innleiddir gæðavísar svo hægt verði að mæla tíma sem líður frá því að tilvísun í viðeigandi rannsókn fer frá heilsugæslu eða sérfræðilækni og fram að því að fyrsta meðferð hefst. 

Útgefin opinber viðmið um hámarksbiðtíma fólks eftir krabbameinsmeðferð, allt frá því að rökstuddur grunur um krabbamein vaknar, skapa aðhald við þá sem veita þjónustu. Þau eru líka til þess fallin að draga úr óöryggi sjúklinga með meiri fyrirsjáanleika. Slík viðmið eru auk þess leiðbeinandi um hvenær sé heimilt að sækja meðferð erlendis. 

• Faglegt, staðlað mat fyrir endurhæfingarþörf verður unnið út frá meðferð, einkennum, aukaverkunum og einstaklingsbundnum þörfum.  

• Samhliða verður greint hvort hægt sé að mæta þörfunum með núverandi úrræðum eða hvort gera þurfi breytingar á núverandi fyrirkomulagi. 

Krabbameinsendurhæfing er mikilvægur hluti krabbameinsmeðferðar og nauðsynleg til að hámarksárangur verði af meðferðinni og fólk geti verið sem virkastir þátttakendur í samfélaginu og líði sem best. Markmiðið er að öllum sé tryggð endurhæfing við hæfi og að jafnt aðgengi sé að henni eins og annarri krabbameinsþjónustu. 

• Allir sem greinast með krabbamein munu fara í gegnum skilgreint útskriftarferli til að tryggja að fólk hafi upplýsingar um þá meðferð sem það fékk og mögulegar afleiðingar af henni og sjúkdómnum, hvað taki við og hvert skuli leita eftir frekari þjónustu.   

• Heilbrigðisstarfsfólk verður frætt um langvinnar og síðbúnar afleiðingar krabbameina og krabbameinsmeðferða og komið á fót sérstakri ráðgjöf fyrir það um málefnið. Þannig verður komið í veg fyrir óþarfa bið eftir þjónustu, þjónusta mun batna og öryggi sjúklinga aukast. 

Að lokinni krabbameinsmeðferð hafa margir þörf fyrir frekari þjónustu. Mikilvægt er að tryggja að allir sem veita heilbrigðisþjónustu séu meðvitaðir um að kvillar geta komið upp vegna krabbameins og krabbameinsmeðferðar, jafnvel löngu eftir að henni er lokið. 

• Upplýsingar úr sjúkraskrárkerfum verða aðgengilegar milli stofnana og fylgst verður með sömu þáttum í starfsemi þeirra. 

• Spálíkan um mannaflaþörf verður þróað til að efla krabbameinsþjónustu í ljósi vaxandi umfangs. 

Samræmd skráning og sameiginlegir gæðavísar tryggja gæði þjónustunnar og aðgengi að upplýsingum í gegnum allt heilbrigðiskerfið sem eru lykilatriði til að hver og einn einstaklingur fái sem besta og samfellda þjónustu.  

Fjölgun krabbameinstilvika og lifenda krefst verulega aukinnar mönnunar sem er nauðsynleg til að tryggja að krabbameinsþjónusta á Íslandi haldi áfram að vera fyrsta flokks og standist alþjóðlegan samanburð.