• © Krabbameinsfélagið

Blöðruhálskirtils­krabbamein

Helstu einkenni

Oft eru engin einkenni. Stækki meinið getur það þrýst á þvagrásina og valdið einu eða fleirum einkennum:

  • Þvagtregða, erfiðleikar að byrja þvaglát, kraftlítil þvagbuna, dropar í lok þvagbunu og/eða erfitt að tæma þvagblöðruna.
  • Tíð þvaglát, sérstaklega á næturna.
  • Blöðrubólga, verkur eða óþægindi við þvaglát.
  • Blóð í þvagi eða sáðvökva.Góðkynja sjúkdómar í blöðruhálskirtli eru þó algengasta orsök þessara einkenna.

Einkenni sem ágerast hratt eða koma fram hjá körlum undir fimmtugt þarf alltaf að rannsaka.Hafi krabbameinið dreift sér til annarra líffæra getur það valdið eftirfarandi einkennum:

  • Beinverkir í mjöðmum, mjaðmagrind, hryggsúlu eða lærleggjum.
  • Þreyta.
  • Slappleiki.
  • Þyngdartap.

Engin skipuleg leit hefur verið að krabbameini í blöðruhálskirtli, hvorki hérlendis né í nágrannalöndum. Ástæðan er sú að það próf sem hefur verið stuðst við hingað til, svokölluð PSA-mæling, uppfyllir ekki kröfur um skimunarpróf. Karlmenn sem eru með einkenni frá þvagvegum, eru með ættarsögu um sjúkdóminn eða komnir yfir fimmtugt og vilja fá upplýsingar um PSA-mælingu er ráðlagt að panta tíma hjá heimilislækni eða þvagfæraskurðlækni. Einnig er velkomið að hringja í starfsmenn Ráðgjafarþjónustunnar í síma 800 4040 kl. 9:00-16:00 virka daga. 

Orsakir

Áhættuþættir sem þú stjórnar ekki:

  • Aldur. Að eldast er stærsti áhættuþáttur blöðruhálskirtilskrabbameins. Rannsóknir benda til þess að allt að 80% af öllum 80 ára og eldri séu með blöðruhálskirtilskrabbamein í einhverri mynd. Flest þessara krabbameina liggja í dvala og munu aldrei valda neinum skaða.
  • Fjölskyldusaga. Að eiga náinn ættingja (föður, bróður, son) sem greinst hefur með blöðruhálskirtilskrabbamein eykur áhættuna að greinast með krabbameinið og eykst áhættan eftir því sem fleiri nánir ættingjar hafa sjúkdóminn.
  • Kynþáttur. Blöðruhálskirtilskrabbamein er algengast hjá blökkumönnum og sjaldgæfast hjá körlum af asískum uppruna.

Áhættuþættir sem þú getur haft áhrif á

Ekki er enn vitað hvað orsakar blöðruhálskirtilskrabbamein en vísbendingar eru um að vissir þættir geti haft áhrif:

  • Tóbaksreykingar. Tóbak, sérstaklega sígarettur, er áhættuþáttur margra krabbameina. Vísbendingar eru um að reykingar auki líkur á langt gengnu blöðruhálskirtilskrabbameini og þeir sem reykja eru líklegri til að deyja af völdum sjúkdómsins.
  • Áfengi. Vísbendingar eru um að karlar sem neyta mikils áfengis séu í aukinni áhættu að fá langt gengið blöðruhálskirtilskrabbamein.
  • Fiskur. Það eru einhverjar vísbendingar um þeir sem borða mikið af fiski séu ólíklegri til að deyja af völdum sjúkdómsins.
  • Rautt kjöt og mjólkurvörur eykur mögulega áhættu.
  • Kynlíf og krabbamein
  • Tómatar eru taldir verndandi og að lýkópen miðli þeim áhrifum. Ólíkt mörgum vítamínum og steinefnum þá losnar meira lýkópen þegar tómatar eru eldaðir.
  • Offita. Talið er að þeir sem hafi háan líkamsþyngdarstuðull (BMI) séu í aukinni áhættu að fá langt gengið blöðruhálskirtilskrabbamein. Einnig hafa rannsóknir sýnt að þeir sem léttast um að minnsta kosti 10% af þyngd sinni eftir fimmtugt eru í minni áhættu að greinast með sjúkdóminn.
  • Hreyfing veitir vernd gegn fjölda sjúkdóma með því að örva ónæmiskerfið, stuðla gegn ofþyngd og hafa áhrif á innkirlastarfsemi. Vísbendingar eru um að það að hreyfa sig meira en þrjár klukkustundir á viku minnki líkur á að greinast með alvarlegan sjúkdóm og bæti lífshorfur þeirra sem hafa greinst með sjúkdóminn.
  • Sýkingar. Bólga í blöðruhálskirtlinum (prostatitis) hefur verið tengt aukinni áhættu. Kynsjúkdómar eins og lekandi, sýfilis, bakteríusýkingin T.vaginalis, Propionibacterium acne og HPV geti átt þátt í þróun sjúkdómsins.
  • Vaktavinna er líklegur áhættuþáttur og hafa rannsóknir sýnt að flugmenn og stéttir sem vinna á næturvöktum eru í aukinni áhættu.

Almennt

Hvað er blöðruhálskirtilskrabbamein?

Blöðruhálskirtill er líffæri sem er eingöngu hjá körlum. Karlkynshormón stýra vexti hans og undir eðlilegum kringumstæðum er kirtillinn á stærð við valhnetu. Blöðruhálskirtillinn er fyrir framan endaþarminn, undir þvagblöðrunni og umlykur efri hluta þvagrásarinnar. Hlutverk hans er að framleiða sáðvökva, sem verndar og nærir sáðfrumur. Nokkrar tegundir af frumum finnast í blöðruhálskirtli en krabbameinin eru langoftast af kirtilfrumugerð. Stundum getur krabbameinið vaxið hratt og dreift sér til annarra líffæra en langflest vaxa hægt.

Blöðruhálskirtilsstækkun eða blöðruhálskirtilskrabbamein?

Nokkuð algengt er að frumurnar í kirtlinum stækki hjá eldri mönnum og getur það haft þær afleiðingar að kirtillinn þrengir að þvagrásinni með tilheyrandi einkennum. Þessi einkenni eru oft þau sömu og einkenni blöðruhálskirtilskrabbameins en góðkynja stækkun á blöðruhálskirtli er mun algengari sjúkdómur og tengist ekki krabbameini. Bólga í blöðruhálskirtli eða sýking getur einnig valdið svipuðum einkennum.

Fullyrðingar um blöðruhálskirtilskrabbamein sem standast ekki

Mikið kynlíf, ófrjósemisaðgerð og sjálfsfróun auka ekki líkur á blöðruhálskirtilskrabbameini. Sömuleiðis tengist stækkaður blöðruhálskirtill ekki aukinni áhættu að fá krabbamein í blöðruhálskirtli.

Um skimun fyrir blöðruhálskirtilskrabbameini

Ekki er, enn sem komið er, talið fýsilegt að leita að þessu krabbameini með skipulegum hætti eins og leghálskrabbameini og brjóstakrabbameini hjá konum og kemur aðallega tvennt til. Í fyrsta lagi greinist krabbamein í blöðruhálskirtli oftast hjá rosknum körlum og ekki er víst að greining við hópleit bæti líf þeirra. Í öðru lagi má gera ráð fyrir að í hópleit fyndust krabbamein sem hefðu ekki fundist ella og aldrei valdið einkennum og því engin þörf að bregðast við þeim. Þannig þyrftu margir að fara í meðferð að óþörfu, með tilheyrandi skerðingu á lífsgæðum.

Enda þótt hóprannsókn sé ekki talin fýsileg er sjálfsagt fyrir karla að leita læknis ef einkenni eru frá þvagfærum og einnig ef nákominn ættingi hefur greinst með krabbamein í blöðruhálskirtli.

Einkennalausir karlmenn geta að sjálfsögðu leitað læknis til að láta skoða sig og rannsaka með tilliti til þessa krabbameins en mikilvægt er þó að þeir hafi í huga hvaða ákvarðanir þarf að taka ef sjúkdómurinn greinist hjá þeim á byrjunarstigi.

Greining

  • Þreifing um endaþarm. Ef leitað er til læknis vegna áhyggja af blöðruhálskirtilskrabbameini mun hann að öllum líkindum þreifa blöðruhálskirtilinn um endaþarm til að athuga hvort hann greini hnút eða stækkaðan kirtil.

TÖLFRÆÐI UM KRABBAMEIN Í BLÖÐRUHÁLSKIRTLI

  • PSA. Eftir aðstæðum mun læknirinn meta hvort ástæða er til að athuga með blóðprufu hvort hækkun sé á PSA (prostate-specific antigen) sem er mótefnavaki sem blöðruhálskirtillinn gefur frá sér. Margt getur haft áhrif á þennan mótefnavaka og ekki er mælt með að mæla PSA hjá einkennalausum körlum því þá eru líkur á að greina hægvaxandi æxli sem hefði aldrei valdið viðkomandi skaða og getur það leitt til þess að hann gangist undir meðferð sem getur haft alvarlegar aukaverkanir. Karlar með lágt PSA-gildi geta haft blöðruhálskirtilskrabbamein og PSA getur hækkað við aðra sjúkdóma eins og bólgur eða góðkynja stækkun á blöðruhálskirtli og við áreynslu.

STUTT FRÆÐSLUMYNDBÖND UM KRABBAMEIN Í BLÖÐRUHÁLSKIRTLI

  • Vefjasýni. Ef skoðun eða PSA-próf bendir til sjúkdómsins mun læknirinn ráðleggja sýnatöku. Þá er fínnál stungið gegnum spöng (húðin milli endaþarms og eistna) og mörg lítil sýni tekin frá kirtlinum sem meinafræðingur skoðar undir smásjá og gefur æxlinu Gleason-skor sem er á bilinu 2 til 10. Lágt Gleason-skor þýðir að krabbameinsfrumurnar líkjast eðlilegum blöðruhálskirtilsfrumum og þá er æxlið ólíklegra til að dreifa sér til annarra líffæra. Hátt Gleason-skor þýðir að krabbameinsfrumurnar eru mjög ólíkar eðlilegum frumum og líklegri til að dreifa sér. Sýnataka er öruggasta leiðin til að greina krabbamein og spá fyrir um hvort það er hægvaxandi eða illvígara. Læknir metur einnig lífshorfur eftir stigi sjúkdómsins, þ.e. hvort hann er bundinn við kirtilinn, hefur vaxið út fyrir hann, í eitla eða til annarra líffæra.
  • Myndgreining, svo sem ómskoðun um endaþarm, sneiðmyndataka, segulómun og beinaskann, er eftir atvikum notuð til að kanna útbreiðslu sjúkdómsins.

Blöðruhálskirtilskrabbamein - leiðbeiningar fyrir þá sem eru nýgreindir með sjúkdóminn

Meðferð

  • Virkt eftirlit. Sé sjúkdómurinn staðbundinn kemur undir ákveðnum skilyrðum til greina að fylgjast með viðkomandi og veita ekki meðferð nema sjúkdómurinn ágerist. Sú nálgun er kölluð virkt eftirlit. Regluleg þreifing kirtilsins, PSA-mæling og jafnvel sýnataka úr kirtlinum er notuð til þess að meta framgang sjúkdómsins.
  • Geislameðferð og skurðaðgerð. Hefðbundið er að gefa ytri geislameðferð og/eða fjarlægja kirtilinn gegnum tíu sentimetra langan skurð á milli lífbeins og nafla eða í kviðsjáraðgerð með nýja aðgerðarþjarkanum. Stundum er beitt svokallaðri innri geislameðferð þar sem geislavirkum kornum er komið fyrir í kirtlinum. 
    Aukaverkanir. Báðar meðferðirnar geta leitt til getuleysis og þvagleka. Það stafar af því að þvaglokan er rétt fyrir neðan blöðruhálskirtilinn og taugar og æðar sem fara niður til getnaðarlims liggja þétt við kirtilinn svo erfitt er að hlífa þeim við aðgerðina.

TAKTU PRÓFIÐ! HVAÐ VEIST ÞÚ UM KRABBAMEIN Í BLÖÐRU-HÁLSKIRTLI

  • Andhormónameðferð. Ef sjúkdómurinn er þegar útbreiddur við greiningu eru horfur lakari en við staðbundinn sjúkdóm. Þrátt fyrir það má búast við góðri svörun með svokallaðri andhormónameðferð sem byggist á því að fjarlægja eða hindra virkni karlhormónsins (testósterón) á krabbameinsfrumurnar. Þessi meðferð getur haft í för með sér kyndeyfð og hugsanlega svitakóf en ekki verður nein breyting á útliti karlmanna eða rödd þrátt fyrir meðferðina.

Algengi og lífshorfur

Lífshorfur byggjast á því hvort sjúkdómurinn er bundinn við kirtilinn eða hvort hann hafi sáð sér til eitla eða beina. Eins getur gangur hans verið mjög misjafn eftir einstaklingum. Mestar líkur eru til þess að hægt sé að uppræta sjúkdóminn greinist hann á byrjunarstigi. Í flestum tilvikum er sjúkdómurinn þó hægfara og veldur jafnvel aldrei einkennum, einkum ef hann er staðbundinn hjá eldri einstaklingum.

Að meðaltali greinast um 200 karlar með sjúkdóminn árlega og í lok árs 2013 voru um 2040 karlar á lífi með sjúkdóminn.

Fræðsluefni

Fræðslumyndbönd

Grafískt fræðslumyndband:

Þvagfæralæknar svara 12 mikilvægum spurningum um blöðruhálskirtilskrabbamein.

  1. Hvað er blöðruhálskirtill?
  2. Hvað er blöðruhálskirtilskrabbamein?
  3. Hvað er góðkynja stækkun í blöðruhálskirtli? Hver er munurinn á góðkynja og illkynja stækkun?
  4. Hvað er PSA?
  5. Eiga karlmenn á ákveðnum aldri að láta mæla PSA?
  6. Af hverju er ekki leitað að krabbameini í blöðruhálskirtli líkt og krabbameini í brjóstum hjá konum?
  7. Er aukin hætta á blöðruhálskirtilskrabbameini hjá þeim sem eiga bróður eða föður sem greinst hefur með sjúkdóminn?
  8. Hver eru helstu einkenni blöðruhálskirtilskrabbameins?
  9. Hvert eiga þeir að leita sem telja sig með einkenni?
  10. Hvernig er blöðruhálskirtilskrabbamein greint?
  11. Er blöðruhálskirtilskrabbamein lífshættulegur sjúkdómur? Hverjar eru horfur þeirra sem greinast?
  12. Í hverju er meðferðin á blöðruhálskirtilskrabbameini fólgin?

Ítarefni


Var efnið hjálplegt?