Smáþarma­krabbamein

Krabbamein í smáþörmum eru sjaldgæf krabbamein. Þó smáþarmarnir taki yfir 75% af lengd meltingarvegarins þá eru æxli upprunnin þar aðeins um 3-6% æxla í meltingarvegi.

Einkenni

Krabbamein í smáþörmum eru oft nokkuð lengi einkennalaus. Krabbalíki  (carcinoid æxli) framleiða stundum hormón og efni sem líkjast hormónum, m.a. serotonin og bradykinin. Það getur með tímanum í langt gengnum sjúkdómi valdið ákveðnum dæmigerðum einkennum eins og köstum með roða í húð, niðurgangi, áhrifum á hjartað og öndunarerfiðleikumvegna þess að lungnapípurnar dragast saman. Slíkt samsafn einkenna vegna krabbalíkis hefur verið nefnt carcinoid syndrome. Kirtilkrabbamein í smáþörmum gefur ekki slík einkenni. Aftur á móti getur bæði það og krabbalíki valdið kviðverkjum og stundum garnaflækju. Þau geta einnig valdið garnastíflu ef þau vaxa á þann máta að þrenging verði á holrými garnarinnar. Einnig getur blæðing frá meltingarvegi verið einkenni og slappleiki og megrun geta verið fyrsta vísbending um æxlisvöxt í smágirni.

Orsakir

Orsakir krabbameins í smáþörmum eru ekki þekktar. Sjúklingar með ýmsa sjúkdóma sem leggjast á smáþarmana, t.d. Crohn's-sjúkdóm (bólgusjúkdómur í meltingarvegi), eru taldir vera í aukinni áhættu á að fá kirtilkrabbamein. Orsakir fyrir myndun á krabbalíki eru ekki heldur þekktar.

Hvað er smáþarmakrabbamein?

Smáþarmarnir, sem eru um þrír og hálfur metri á lengd, skiptast í þrjá hluta: Skeifugörn (duodenum), ásgörn (jejunum) og dausgörn (ileum). Í ás- og dausgarnarhluta smágirnisins eru flest næringarefnin úr fæðunni brotin niður í svo litlar sameindir að þær geta frásogast í gegnum þarmavegginn og út í blóðrás. Sameindirnar eru þannig teknar upp í blóðið í æðum smáþarmanna og eru síðan fluttar til lifrar og fruma líkamans. Niðurbrot næringarefna verður fyrir verkun þeirra efnahvata sem m.a. brisið framleiðir og tæmir út í skeifugörnina.
 
Krabbamein í smáþörmunum eru af tveimur megingerðum. Önnur megingerðin er krabbalíki (carcinoid æxli) sem á upptök sín í hormónamyndandi frumum og eru þessi æxli algengust í dausgörn. Sjá nánar í umfjöllun um taugainnkirtlaæxli.

Hin megingerð krabbameina í smágirni er kirtilkrabbamein (adenocarcinoma) af svipaðri gerð og algengustu æxlin í maga og ristli. Þau eiga upptök sín í kirtilfrumum og innan smáþarmanna eru þau hlutfallslega algengust í skeifugörn. Þessi æxli eru sjaldgæfari en krabbalíki. Horfur sjúklinga með slík æxli eru lakari en þeirra sem eru með krabbalíki.

Greining

TÖLFRÆÐI UM KRABBAMEIN Í SMÁÞÖRMUM

Ef grunur er um að æxlisvöxtur gæti verið til staðar í smáþörmum er unnt að gera myndgreiningarrannsóknir. Oft er hægt að greina krabbamein í þörmum, bæði krabbalíki og kirtilkrabbamein, með hjálp röntgenrannsókna með skuggaefni. Ómskoðun og tölvusneiðmyndarannsóknir geta einnig komið að notum við uppgötvun þessara æxla. Nýlega er farið að nota til rannsókna á smágirni hylki sem í er myndavél. Hylkinu er komið fyrir með magaspeglunartæki og sendir það myndir í móttakara sem er á kviðnum og er þannig hægt að fá myndir af slímhúð smáþarmanna. Einnig er unnt að gera kviðarholsspeglun til að kanna ytra útlit smágirnis og uppgötva æxlisvöxt. Krabbalíki er stundum hægt að greina með því að mæla styrk mismunandi efna sem æxlin framleiða í blóðinu.

Meðferð

Meginmeðferð við æxlum í smáþörmum er skurðaðgerð. Við aðgerð er æxlið og hluti þarmanna með tilheyrandi hengi (mesenterium) ásamt nálægum eitlum fjarlægt. Í sumum tilvikum er hægt að meðhöndla kirtilkrabbamein með krabbameinslyfjagjöf. 
Krabbalíki er oft hægt vaxandi og ráðlegt getur verið að fjarlægja frumæxlið þó meinvörp séu komin og fjarlægja meinvörp ef unnt er til að minnka einkenni og bæta lífsgæði. Séu krabbalíkin útbreidd við greiningu sjúkdómsins hefur á undanförnum árum verið reynd meðhöndlun með efnunum interferoni og somatostatini, en það er mikilvæg ástæða þess að horfur sjúklinga með þess konar æxli hafa enn batnað á síðari árum.

Algengi og lífshorfur

Að meðaltali greinast árlega 8 einstaklingar með krabbamein í smáþörmum, svipað hlutfall af konum og körlum, og í árslok 2016 voru 67 á lífi sem greinst hafa með sjúkdóminn. Meðalaldur við greiningu er um 66 ár.

Horfur sjúklinga með krabbamein í smáþörmum eru mismunandi eftir æxlisgerðum og eru oftast mun betri fyrir krabbalíki en fyrir kirtilkrabbamein. Flestir sem greinast með krabbalíki lifa lengur en fimm ár frá greiningu og á það jafnvel einnig við um þá sem eru þegar komnir með meinvörp við greiningu sjúkdóms. Um 67% kvenna og 57% karla eru á lífi fimm árum frá greiningu.


Var efnið hjálplegt?