• © Krabbameinsfélagið

Lungnakrabbamein

Lungnakrabbamein er meðal fárra tegunda krabbameina þar sem meginorsök er þekkt en um 90% orsakast af tóbaksreykingum. Þetta er því sjúkdómur sem auðveldlega væri hægt að koma í veg fyrir að mestu leyti með hertum aðgerðum gegn tóbaksreykingum ásamt fræðslu. Mikið er í húfi því lungnakrabbamein veldur flestum dauðsföllum vegna krabbameins, bæði hjá körlum og konum.

Helstu einkenni

Á byrjunarstigum eru sjaldan einkenni, líkt og með flestar tegundir krabbameina. Talið er að lungnakrabbamein hafi byrjað að myndast um 15-20 árum áður en það fer að gefa nokkur einkenni.
  • Þrálátur hósti. Hósti er algengur hjá reykingarmönnum vegna ertingar af völdum tóbaksreyks. Stöðugan hósta ber að taka alvarlega og rannsaka. Algengara er þó að hósti sé tilkominn vegna annars sjúkdóms en krabbameins, eins og lungnaþembu eða langvinnrar berkjubólga.
  • Að hósta upp blóði er alvarlegt einkenni sem þarf að rannsaka.
  • Hæsi eða brjóstverkur.
  • Lystarleysi, slappleiki, þyngdartap eða langvarandi hiti.

Orsakir

  • Beinar og óbeinar reykingar. Öndunarvegurinn er þakinn örfínum bifhárum sem vernda lungun fyrir eiturefnum, bakteríum og veirum. Tóbaksreykur lamar bifhárin og leiðir það til þess að um 70 krabbameinsvaldandi efni í tóbaksreyk geta safnast fyrir í lungunum og valdið skemmdum á erfðaefni fruma.
  • Áhættan á lungnakrabbameini minnkar um 30-50% innan tíu ára frá reykbindindi.
  • Fólk sem andar að sér óbeinum tóbaksreyk er einnig í aukinni áhættu. Að búa með reykingamanni eykur hættuna á að fá lungnakrabbamein um 20-30% miðað við að eiga reyklausan maka. 
  • Fjölskyldusaga. Þeir sem hafa fjölskyldusögu um lungnakrabbamein geta verið í aukinni áhættu að fá lungnakrabbamein, sérstaklega ef þeir eru reykingamenn.
  • Asbest og önnur efni. Asbest og ýmis önnur efni svo sem arsenik, vínylklóríð, nikkel, úraníum, sinnepsgas ásamt sumum loftmengandi efnum í stórborgum geta stuðlað að lungnakrabbameini. Asbest hefur nú verið bannað hér á landi og reglugerðir settar til að vernda þá sem vinna við asbest, eins og við niðurrif á gömlum húsum. 
  • Radon er náttúrulegt geislavirkt gas sem í háum styrkleika getur aukið hættu á lungnakrabbameini. Lítið sem ekkert af radoni finnst í húsum á Íslandi, í samanburði við nágrannalönd, eða langt undir viðmiðunarmörkum Evrópusambandsins.

HÆTTU AÐ REYKJA FYRIR LÍFIÐ

Hvað er lungnakrabbamein?

Öndunarfærin eru mynduð úr lungum með berkjum (lungnapípum), ásamt barka og nefholi. Lungun eru gerð úr lungnapípum og um það bil 300 milljónum lungnablaðra. Úr innöndunarlofti fáum við þar súrefni sem tekið er upp í blóðið um leið og lungnablöðrurnar losa líkamann við koltvísýring úr blóðinu við útöndun. Slímhúð öndunarvegarins er þakin litlum bifhárum, sem eru alltaf á hreyfingu og færa óhreinindi upp úr lungunum og virka sem hreinsunarkerfi.

Lungnakrabbamein skiptist í fjórar megingerðir eftir vefjafræðilegri flokkun: Flöguþekjukrabbamein, kirtilþekjukrabbamein, smáfrumukrabbamein og stórfrumukrabbamein. Allar þessar vefjagerðir eru taldar tengjast reykingum, en þó síst kirtilkrabbamein. Smáfrumukrabbamein er illvígasta gerðin og hafa sjúklingar með þessa gerð æxla almennt verstar horfur þar sem sjúkdómurinn er oftar útbreiddur við greiningu.

Greining

  • Röngenrannsókn. Ef sjúkrasaga gefur vísbendingar um lungnakrabbamein er venjan að senda viðkomandi í röntgenmynd og/eða tölvusneiðmynd af lungum. 

TÖLFRÆÐI UM LUNGNAKRABBAMEIN

  • Berkjuspeglun. Ef í ljós kemur æxli er oftast gerð berkjuspeglun til að taka vefjasýni úr æxlinu. Stundum er gerð ástungu á meinið með nál í gegnum brjóstkassann. Með berkjuspeglun er átt við að læknir þræði speglunartæki niður öndunarveginn og niður í berkjur og skoði þannig slímhúð berkja. Á þann hátt er unnt að kanna hvort afbrigðileg slímhúð sé til staðar eða hvort þétting eða fyrirferð sjáist. Í gegnum speglunartækið er svo unnt að taka vefja- og/eða frumusýni úr meininu til greiningar.
  • Vefjarannsókn. Með rannsókn meinafræðinga á vefja- eða frumusýninu er unnt að meta hvort um illkynja mein sé að ræða og þá hvers konar æxli.

Taktu prófið! Hvað veist þú um sígarettureykingar?

  • Aðrar rannsóknir. Ef illkynja frumur greinast í sýninu eru gerðar frekari rannsóknir til að kanna útbreiðslu sjúkdómsins og svo hægt sé að taka afstöðu til þess hvaða meðferð eigi við.

Meðferð

  • Skurðaðgerð. Um þriðjungur æxla eru skurðtæk, aðallega kirtilkrabbamein og flöguþekjukrabbamein. Þá er æxlið fjarlægt með því að gera svonefnt blaðnám eða annað lungað fjarlægt í heild sinni ásamt aðlægum eitlum.

RAFRETTUR - SKAÐLAUSAR EÐA EKKI?

  • Krabbameinslyfjameðferð. Ef meinið finnst í nálægum eitlum eða ef það er óskurðtækt er oft gefin krabbameinslyfjameðferð. Miklar framfarir hafa orðið í lyfjameðferð lungnakrabbameins sem leitt hafa til betri lífsgæða og lengri lifunar.
  • Geislameðferð. Þegar ekki er unnt að fjarlægja lungnakrabbamein með skurðaðgerð er oft gefin geislameðferð, með eða án krabbameinslyfjameðferðar, stundum í þeim tilgangi að lækna meinin en oftar til þess að halda aftur af sjúkdómnum.

Algengi og lífshorfur

Meðalaldur við greiningu er um 70 ár en nýgengi byrjar að hækka eftir fertugt. Ár hvert greinast um 165 Íslendingar með lungnakrabbamein (90 konur og 75 karlar) og um 135 látast úr sjúkdómnum. Í lok árs 2014 voru um 450 á lífi með sjúkdóminn, 260 konur og 190 karlar. 

HÆTTU AÐ REYKJA FYRIR LÍFIÐ

Lífshorfur eru almennt ekki góðar þar sem meinin greinast oft seint og því miður læknast fæstir af þessum meinum. Einungis um 10-15% eru á lífi fimm árum frá greiningu.

Fræðsluefni


Var efnið hjálplegt?