Um Krabbameinsskrá

Sérhæfing í skráningu, meðferð gagna, tölfræði og rannsóknum á faraldsfræði krabbameina. Forvarnir og hagsbætur fyrir krabbameinsgreinda.

Skráning og rannsóknir

1. Bakgrunnur

Með orðinu Krabbameinsskrá er átt við tvennt. Annars vegar er það gagnagrunnurinn Krabbameinskrá Íslands og hins vegar deildin Krabbameinsskrá Krabbameinsfélags Íslands, sem hefur verið sjálfstæð deild innan Krabbameinsfélagsins frá árinu 1954.

Starfsemi deildarinnar Krabbameinsskrár samræmist bæði persónuverndarstefnu og  öryggisstefnu Krabbameinsfélagsins. Öll meðferð persónugreinanlegra gagna fer eftir lögum um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga nr. 90/2018 .

 Hjá deildinni eru  varðveittir þrír  gagnagrunnar: Krabbameinsskrá Íslands, Heilsusögubanki og Ættagrunnur.

Starfsfólk Krabbameinsskrárinnar undirritar trúnaðaryfirlýsingu varðandi þagnarskyldu um allar persónugreinanlegar upplýsingar sem það meðhöndlar í starfi sínu við skrána í samræmi við lög nr 70/1996 um réttirdi og skyldur opinberra starfsmanna ríkisins.

Gagnagrunnurinn Krabbameinsskrá Íslands

Krabbameinsskrá Íslands var stofnuð af Krabbameinsfélagi Íslands í samvinnu við Embætti Landlæknis árið 1954 og geymir upplýsingar um öll krabbamein og forstig þeirra  á Íslandi frá og með árinu 1955. Skráin nær til meir en 99% allra meina sem greinast hjá þjóðinni og er í flokki bestu krabbameinsskráa heims ásamt öðrum Norrænum skrám. Krabbameinsskrá Íslands fékk lagagrunn árið 2007 (lög nr 41/2007 og reglugerð nr 548/2008) og er hún því samkvæmt lögum ein af heilbrigðisskrám Landlæknis. Í framhaldi af lagasetningunni var gerður samningur milli Landlæknis og Krabbameinsfélags Íslands um rekstur, hýsingu, viðhald og vinnslu gagnagrunnsins. Krabbameinsfélagið og Heilbrigðisráðuneytið kosta í sameiningu rekstur skrárinnar.

Tilgangur Krabbameinsskrár Íslands er að afla þekkingar um krabbamein hér á landi, hafa eftirlit með greiningu og meðferð krabbameina, tryggja gæði og meta árangur. Heimilt er að nota upplýsingar úr skránni við gerð áætlana um gæðaþróun, erfðaráðgjöf og til vísindarannsókna. Leyfi Vísindasiðanefndar er skilyrði þess að rannsakendur fái aðgang að upplýsingum sem skráðar eru í Krabbameinsskrá Íslands.

Upplýsingar sem skráðar eru í Krabbameinskrá Íslands eru  varðveittar þangað til annað er ákveðið með lögum. Ekki er hægt að eyða gögnum úr Krabbameinsskrá Íslands.

Krabbameinsskráningin er í samræmi við leiðbeiningar Evrópusamtaka krabbameinsskráa (European Network of Cancer Registries, ENCR). Skráð er samkvæmt alþjóðlegri sjúkdómaflokkun (International Classification of Disease, ICD) og ICD-O (International Classification of Diseases for Oncology).

Upplýsingar til Krabbameinsskrár berast frá rannsóknarstofum í meinafræði og blóðmeinafræði, sjúkradeildum, heilsugæslustöðvum, einstökum læknum og læknastofum. Upplýsingar berast að jafnaði innan tveggja mánaða frá greiningu. Upplýsingar um mein þar sem ekki liggur fyrir meinafræðigreining koma til viðbótar úr Dánarmeinaskrá og Vistunarskrá heilbrigðisstofnana. Tölfræði krabbameina á ársgrundvelli er birt á heimasíðu Krabbameinsfélagsins www.krabb.is

Heilsusögubanki

Heilsusögbankinn geymir upplýsingar um fæðinga- og blæðingasögutengda þætti, sem konur voru beðnar um að gefa þegar þær mættu í krabbameinsleit á árunumnum 1964-2008. Engar upplýsingar um krabbamein og forstig þeirra eru skráðar í Heilsusögubankan. Heilsusögubankinn fékk vinnsluheimild með leyfi Tölvunefndar 28.12.2000. Leyfi Vísindasiðanefndar er skilyrði þess að rannsakendur fái aðgang að upplýsingum sem skráðar eru í Heilsusögbankann.

Ættagrunnur

Ættagrunnur er skrá yfir fjölskyldutengsl. Engar upplýsingar um krabbamein eða forstig þeirra eru skráðar. Upplýsingarnar koma frá Erfðafræðinefnd, útgefnum heimildum, kirkjubókum og manntölum. Ættagrunnurinn fékk vinnsluheimild með leyfi Tölvunefndar 28.12.2000. Leyfi Vísindasiðanefndar er skilyrði þess að rannsakendur fái aðgang að upplýsingum sem skráðar eru í Ættargrunn.

2. Hvað er skráð

Krabbameinsskrá Íslands

Grunnupplýsingar eru skráðar fyrir alla sem greinst hafa frá og með árinu 1955. Til viðbótar eru sömu upplýsingar skráðar fyrir alla einstaklinga sem greindust með brjóstakrabbamein árin 1910-1954 (Snaedal G. Cancer of the breast. A clinical study of treated and untreated patients in Iceland 1911–1955.Acta Chir Scand1965,90 Suppl 338:1)

Framvirk skráning á forspárþáttum hófst árið 1998 fyrir krabbamein íblöðruhálskirtli og árið 2010 fyrir krabbamein í brjóstum, ristli- og endaþarmi, auk sortuæxla. Auk þess er til hluti þessara upplýsinga fyrir undirhópa aftur í tímann.

Gæðaskráning krabbameina hófst árið 2017 og er hún í samræmi við sænskt gæðaskráningarkerfi sem nefnist INCA, sjá lið 3. Gæðaskráning krabbameina.

Heilsusögubanki

Grunnurinn er á einkennisnúmerum og inniheldur upplýsingar um aldur við fyrstu blæðingar, barnsfæðingar og brjóstagjöf, notkun getnaðarvarna og tíðahvarfahormóna. Einnig eru þar upplýsingar um reykingar, hæð og þyngd.

Ættagrunnur

Grunnurinn inniheldur upplýsingar um fjölskyldutengsl krabbameinsgreindra og ættingja þeirra

3. Gæðaskráning krabbameina

Í samvinnu við Landspítalann hófst gæðaskráning krabbameina árið 2017 og er hún í samræmi við sænskt gæðaskráningarkerfi sem nefnist INCA. Skráning er hafin í heilsugátt Landspítalans fyrir fyrir krabbamein í blöðruhálskirtli, brjóstum, ristli- og endaþarmi og fleiri mein munu bætast við á næstunni.

4. Rannsóknir

Úr efnivið Krabbameinsskrár hafa verið birtar niðurstöður yfir 600 vísindarannsókna í samvinnu við innlenda og erlenda aðila. Starfsfólk skrárinnar býr að staðgóðri reynslu í faraldsfræði, tölfræði, skráningu, meðhöndlun og framsetningu gagna.

Krabbameinsskráin tók þátt í langtímarannsókn fyrirtækisins Merck Sharp og Dohme á árangri og áhrifum bóluefnis sem beinist gegn fjórum stofnum HPV (Human Papilloma Virus) sem valda leghálskrabbameini og kynfæravörtum.

5. Alþjóðlegt samstarf

Deildin Krabbameinsskrá er aðili að Samtökum norrænna krabbameinsskráa  (Association of Nordic Cancer Registries, ANCR). Stjórnarfundir eru tvisvar á ári auk árlegrar ráðstefnu. Löndin fimm (Dk, Fi, Ís, No, Sv) skiptast á um að vera í forsvari. Á vegum samtakanna eru stundaðar norrænar rannsóknir og rekinn gagnvirkur grunnur yfir krabbamein á Norðurlöndum NORDCAN sem er aðgengilegur öllum.

ANCR rekur Norræna sumarskólann í faraldsfræði krabbameina og hefur fulltrúi Krabbameinsskrárinnar setið í stjórn skólans frá stofnun hans, árið 1990. Starfsemi ANCR hefur notið mikils fjárhagslegs stuðnings frá Norrænu krabbameinssamtökunum (Nordic Cancer Union, NCU).

Samvinna er við evrópskar krabbameinsskrár um samanburð á horfum krabbameinssjúklinga í Evrópu EUROCARE. Evrópusamtök krabbameinsskráa (ENCR) standa fyrir námskeiðum og gefa út leiðbeiningar varðandi skráningu.

Samvinna er við Alþjóða krabbameinsrannsóknastofnunina (International Agency for Research on Cancer, IARC) í Lyon í Frakklandi og er GLOBOCAN upplýsingaveita fyrir krabbamein í flestum löndum heims á vegum hennar. Loks er nýleg upplýsingaveita fyrir krabbamein í Evrópu ECIS sem studd er af ENCR, EUROCARE og IARC.

Sendar eru tölfræðiupplýsingar frá skránni til birtingar í alþjóðlegum ritum og gagnagrunnum. Í allri útgáfu tölfræðiupplýsinga er þess gætt að persónugreinanlegar upplýsingar komi ekki fram.

6. Þjónusta við Erfðaráðgjöf Landspítalans

Krabbameinsskrá Íslands afhendir upplýsingar sem eru nýttar við erfðaráðgjöf til sjúklinga með krabbamein. Þessi starfsemi er vaxandi og fer fram á vegum erfða- og sameindalæknisfræðideildar Landspítalans. Þetta er gert samkvæmt leyfi Persónuverndar.

7. Aðgangur að upplýsingum

Afhenda má hverjum sem er tölulegar upplýsingar sem þegar hafa verið birtar á heimasíðu skrárinnar. Almennar tölfræðiupplýsingar eru unnar fyrir þá sem þess óska. Krefjist fyrirspurnir umtalsverðrar vinnu er tekið gjald fyrir þjónustuna.

Krabbameinsskráin leggur áherslu á að veita vísindamönnum aðgang að upplýsingum úr skránni sem nauðsynlegar eru vegna rannsókna þeirra. Rannsakendur leggja fram umsókn á sérstöku umsóknareyðublaði ásamt  rannsóknaráætlun sem fengið hefur tilskilin leyfi vísindasiðanefnda.

Vísindamenn sem taka við gögnum frá Krabbameinsskránni þurfa að kvitta fyrir móttöku og skrifa undir yfirlýsingu um notkunarskilmála. Í slíkri undirskrift skuldbindur viðtakandi sig til að gæta trúnaðargagna á tryggilegan hátt og að einungis þeir sem til þess hafa leyfi hafi aðgang að gögnum. Jafnframt að gögnin verði einungis notuð í þeim tilgangi sem fram kemur í samþykktri rannsóknaráætlun í umsókn og að þeim verði eytt eða skilað að rannsókn lokinni. Rannsóknarniðurstöður skulu ekki innihalda neinar upplýsingar þar sem mögulegt er að þekkja einstaklinga.

Heimilt er að nota gögn af heimasíðu Krabbameinsskrárinnar

Vinsamlegast getið eftirfarandi heimildar:

         Krabbameinsskrá Krabbameinsfélags Íslands

        http://www.krabb.is/krabbameinsskra skoðað dd.mm.yyyy

8. Aðgangur að eigin persónuupplýsingum

Samkvæmt persónuverndarlöggjöf, sem tók gildi á Íslandi 15. júlí 2018 eiga einstaklingar rétt á að fá upplýsingar um þær persónuupplýsingar sem finnast um þá í Krabbameinsskrá Íslands sem og það hvernig þær eru notaðar.

Til að nálgast eigin persónuupplýsingar þarf að fylla út eyðublað og koma með það til Krabbameinsskrár, Skógarhlið 8, 3 hæð til vinstri.

Ekki verður tekið við beiðnum um aðgang að eigin persónuupplýsingum í bréfapósti, í tölvupósti né í gegnum síma.

Viðkomandi þarf að framvísa persónuskilríkjum sem gefin eru út af opinberum aðilum þegar beiðnin er lögð inn hjá Krabbameinsskrá.

Í framhaldinu verður haft samband við viðkomandi varðandi frekara fyrirkomulag á miðlun upplýsinganna. Leitast er við að afhenda gögn innan 30 daga frá móttöku beiðninnar.

Þessar ráðstafanir eru nauðsynlegar þar sem Krabbameinsskráin vinnur með viðkvæmar persónuupplýsingar sem tryggja verður að aðeins séu afhentar þeim sem þær varða.


Var efnið hjálplegt? Nei