Engin krabbamein fá meiri umfjöllun í fjölmiðlum en krabbamein í brjóstum og kemur þar margt til. Þessi tegund krabbameins er algengasta krabbamein meðal kvenna og nýgengi þess hefur jafnt og þétt aukizt á síðustu áratugum. Á sama tíma hefur skilningur manna á tilurð þess, áhættuþáttum og eðli sjúkdómsins vaxið hröðum skrefum, sem aftur hefur leitt til þess að greining sjúkdómsins og meðferð hefur gerbreytzt á síðustu áratugum, Allt hefur þetta orðið til þess að horfur þeirra, sem greinast með krabbamein í brjóstum hafa stórbatnað. Gera má ráð fyrir að nær tíunda hver kona á Íslandi greinist með krabbamein í brjósti einhvern tíma á ævinni og nær tíðnin hámarki á sextugsaldri.
Takast má á við krabbamein með þrennum hætti. Fyrst ber að nefna forvarnir, sem hægt er að beita ef áhættuþættir eru þekktir og unnt er að forðast þá. Arfgenga áhættuþætti er ekki unnt að forðast en komið hefur í ljós að lífsstíll getur haft áhrif á tilurð brjóstakrabbameins. Þannig er æskilegt að konur stundi líkamsrækt í einhverju formi, haldi sig sem næst kjörþyngd, forðist mikla áfengisneyzlu og gæti varúðar við notkun hormónalyfja eftir tíðahvörf. Þótt ekki hafi verið sýnt fram á sterkan þátt reykinga í tilurð brjóstakrabbameins þá hafa nýlegar rannsóknir sýnt að konum, sem reykja eftir að hafa verið meðhöndlaðar vegna sjúkdómsins, er hættara við að fá sjúkdóminn aftur en þeim, sem ekki reykja.
Næsta skref í því að minnka sjúkleika vegna krabbameina er snemmgreining. Það er gert með leit að ákveðnum sjúkdómum meðal einkennalausra einstaklinga. Oftast eru þá stórir hópar heilbrigðra kallaðir til skoðunar (hópleit) og nákvæmri en hættulausri tækni beitt til að greina forstig eða frumstig sjúkdóma. Meðferð sjúkdóms, sem þannig greinist er mun líklegri til að lækna sjúklinginn en ef beðið er með aðgerðir þar til einkenni sjúkdómsins fara að gera vart við sig.
Þriðja skrefið í meðferð sjúkdóma eru aðgerðir, skurðlækningar, lyflækningar, geislalækningar o. fl. sem beitt er þegar sjúkdómurinn greinist á því stigi að slíkra aðgerða er þörf til að gefa sem bezta von um lækningu.
Það að á einni öld hefur tekizt að breyta brjóstakrabbameini úr sjúkdómi, sem fáir lifðu af, í sjúkdóm, sem flestir lifa af er vitnisburður um þrotlaust starf vísindamanna, lækna og annarra heilbrigðisstarfsmanna, tækjaframleiðenda, lyfjaframleiðenda, og ekki sízt milljóna hugaðra kvenna og karla, sem hafa tekið þátt í því að stíga hin stóru framfaraskref með þátttöku í rannsóknum, sem spanna allt frá þátttöku í hópleit, til klíniskra rannsókna á sviði skurðlækninga, lyflækninga og geislalækninga. Vísindarannsóknir undanfarinna áratuga hafa leitt í ljós að bætt lifun og lífsgæði þeirra, sem greinast með krabbamein í brjósti má fyrst og fremst þakka því að nú greinist sjúkdómurinn á mun fyrri stigum en áður var og leyfir það skurðaðgerð, sem laskar minna brjóstið sjálft en áður, án þess að lækningalíkur skerðist og síðan hinu að tekizt hefur að þróa margar tegundir virkra lyfja, sem gefin eru jafnframt staðbundinni meðferð - skurðaðgerð og geislameðferð - í þeim tilgangi að vinna á þeim illkynja frumum, sem kunna að hafa orðið eftir í líkamanum. Sem betur fer linnir ekki þróun og framleiðslu nýrra og betri lyfja.
Um leið og ég hvet allar íslenzkar konur til að taka boði um þátttöku í hópleitarstarfinu vil ég nota tækifærið og þakka öllum, sem lagt hafa hönd á plóginn við að tryggja þann árangur í greiningu og meðferð brjóstakrabbameins á Íslandi, sem tryggt hefur okkur sæti í fremstu röð meðal þjóða. Þar á ég við fólkið í landinu, þá sem sýsla með fjárveitingar hins opinbera, fjölmörg fyrirtæki stór og smá og einstaklinga, sem af örlæti hafa stutt hin ýmsu verkefni, starfsmenn heilbrigðisþjónustunnar og stjórnendur hennar.
Úr Fréttablaðinu, 27. september 2007.
Sigurður Björnsson, yfirlæknir lyflækninga krabbameina á Landspítala og formaður Krabbameinsfélags Íslands.
