Grein er birtist á www.mbl.is þann 23. janúar 2012 í tilefni af evrópskri átaksviku gegn leghálskrabbameini. 

Krabbameinsfélagið hvetur konur til að taka þátt í áskorun Evrópusamtakanna ECCA (European Cervical Cancer Association) sem berjast fyrir því að allar evrópskar konur hafi sama rétt til bestu fáanlegra forvarna gegn leghálskrabbamein. Kristján Sigurðsson, yfirmaður leitarstöðvar Krabbameinsfélagsins segir um árlegt átak að ræða. Markmiðið sé að safna einni milljón áskorana sem er sá fjöldi sem þarf til að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins taki málið á málefnaskrá sambandsins en borist hafi beiðni frá ECCA um aðstoð við að safna undirskriftum á Íslandi fyrir „STOP Cervical Cancer Petition“ sem hvetur Evrópuþingið, framkvæmdastjórn Evrópusambandsins og ríkisstjórnir allra landa í Evrópu til að veita öllum evrópskum konum jafnan aðgang og bæta greiningarmátt leitarinnar.

Kristján segir Ísland standa allvel þegar kemur að samanburði við önnur Evrópulönd í forvörnum gegn leghálskrabbameini en á Íslandi sé einna lægst dánartíðni vegna leghálskrabbameins í heiminum. „Við höfum verið að stiglækka nýgengi og dánartíðni hér, sem náði lágmarki á árunum 2005-2009.“ Vísar hann til gagna frá GLOBOCN 2008 en þar kemur fram að Ísland er í neðsta sæti hvað varðar dánartíðni en í 16. sæti neðan frá hvað varðar nýgengið. Kristján tekur fram hvað nýgengið varðar að hér á landi greinast óvenju margar konur á algeru byrjunarstigi (hulinstig) þar sem meðferð er keila sem ekki hefur áhrif á framtíðar frjósemi yngri kvenna.  Á tímabilinu 2005-2009 greindist 60% tilfella hér á landi með sjúkdóminn á hulinstigi

„Á síðustu tveimur árum höfum við verið að sjá nokkurn fjölda lengra genginna krabbameina meðal kvenna sem ekki hafa mætt eða mæta óreglulega,“ segir Kristján en farið sé ofan í hvert tilfelli sem greinist til að sjá hvar skóinn kreppi. „Það má bæta úr þessu með því að fá konur til að mæta betur til leitar.“ Kristján vísar til þess að tímabundin hækkun hafi orðið á nýgengi leghálskrabbameins árið 1980 sem einnig var rakin til þess að konur mættu mjög illa. Þá mætti um helmingur kvenna til leitar á tveggja til þriggja ára fresti.

Kristján segir mætingu kvenna til leitar mjög mismunandi. Hún sé best á þéttbýlissvæðunum en lélegust í Reykjavík. Það tengist væntanlega þeirri staðreynd að þegar farið er frá leitarstöðinni út á land, viti allir að þau séu að koma. „Hér í Reykjavík eru konur meira blundandi yfir þessari þjónustu vegna þess að hún er svo nærtæk,“ segir Kristján. Erfiðara sé að ná til þessa hóps. Dregið hafi úr auglýsingum á leit, vegna niðurskurðar og framboð á fjölmiðlum sé mun fjölbreyttara en var.

Kristján leggur áherslu á að halda þeim árangri sem þegar hefur náðst. Vonir standi til að bólusetning 13-14 ára stúlkna gegn HPV veirunni skili sér í um helmings fækkun alvarlegra forstigsbreytinga þegar þær fullorðnast. Kristján varar þó við því sem hann kallar falskt öryggi þegar kemur að bólusetningu gegn HPV-veiru sem virki einungis á þá stofna sem eru í bóluefninu. Í því séu tveir skæðustu stofnarnir, sem valdi um 70%  greindra tilvika en alls hafi  greinst um 17 stofna af HPV veirunni.

Kristján bendir á að það þurfi nýja greiningartækni inn í leitina en til sé tækni sem greinir hvort kona sé með Há-áhættu stofn  veirunnar í sér eða ekki.  Á Norðurlöndum og víðar er farið að gera vinnureglur sem byggi meira á greiningu slíkra veira í strokum en áður. Hægt sé að ná umtalsverðri hagkvæmni með slíkri tækni og jafnvel fækka komum kvenna til leitar.

Konur geta sýnt stuðning sinn áskorun ECCA með því að festa kaup á Vísdómsperlunni sem er auðkennismerki átaksverkefnisins en perlan fæst keypt hjá Krabbameinsfélaginu að Skógarhlíð.