Heilbrigðisyfirvöld hafa hafið undirbúning að bólusetningu gegn tveimur stofnum af HPV-veirum sem taldar eru valda um 60-70% allra leghálskrabbameina. "Í haust eða vetur verður öllum 12 og 13 ára stúlkum hér á landi boðin bólusetning með Cervarix bóluefni og í framhaldi af því verður 12 ára stúlkum boðin slík bólusetning árlega," segir Kristján Oddsson kvensjúkdómalæknir í grein í Morgunblaðinu í gær. Hann vekur athygli á því að þrátt fyrir þetta sé mikilvægt að konur taki áfram þátt í skipulagðri leghálskrabbameinsleit.

Grein Kristjáns er hér í heild:

Eru HPV bóluefni örugg?

Leghálskrabbamein er annað algengasta krabbamein hjá konum í heiminum. Áætlað er að tæplega hálf milljón kvenna greinist með leghálskrabbmein í heiminum árlega og um 275.000 látist af völdum þess árlega. Á Íslandi er leghálskrabbamein ekki lengur meðal tíu algengustu krabbameina kvenna en lækkun nýgengis þess hér á landi er fyrst og fremst talin stafa af því að konum á Íslandi hefur boðist að taka þátt í skipulagðri leghálskrabbameinsleit frá árinu 1964.

Þekkt er að vissar vörtuveirur, svokallaðar HPV-veirur (Human Papilloma Virus), sem smitast við kynmök eru nauðsynleg forsenda fyrir myndun flestra leghálskrabbameina. Þetta gildir einkum um ákveðnar gerðir af HPV-veirum, aðallega HPV 16 og 18 sem valda um 60-70% allra leghálskrabbameina. Þar sem HPV bólusetning veitir ekki fullkomna vörn gegn leghálskrabbameini er mikilvægt að konur taki þátt í skipulagðri leghálskrabbameinsleit þrátt fyrir að þær hafi verið bólusettar.

Leghálskrabbamein er yfirleitt talið þróast frá svokölluðum forstigsbreytingum í leghálsi og árlega greinast hundruð ungra kvenna á Íslandi með þær breytingar í leghálsi (frumubreytingar) og um 300 keiluskurðir (frumubreytingar skornar burt) eru gerðir hér á landi árlega. Keiluskurður getur í vissum tilfellum aukið áhættu á fyrirburðarfæðingu.

Þróuð hafa verið bóluefni sem beinast gegn HPV-veirum. Að undangengnum viðamiklum viðurkenndum rannsókunum á þúsundum kvenna hafa tvö bóluefni, Cervarix og Gardasil, verið skráð víða um heim, m.a. hérlendis og í nágrannalöndum okkar. Cervarix er svokallað tvígilt bóluefni, þ.e. beinist að HPV-veirum 16 og 18. Gardasil er fjórgilt bóluefni, þ.e. beinist að HPV-veirum 16 og 18 en einnig að HPV-veirum 6 og 11 sem orsaka 90% af kynfæravörtum.

Í haust eða vetur verður öllum 12 og 13 ára stúlkum hér á landi boðin bólusetning með Cervarix bóluefni og í framhaldi af því verður 12 ára stúlkum boðin slík bólusetning árlega. Virkni HPV bóluefna er mest hjá þeim sem ekki hafa smitast af HPV en eins og áður segir smitast HPV við kynmök. Cervarix bóluefnið var valið að undangengnu útboði. Áætlað er að Cervarix bólusetning geti dregið úr líkum á alvarlegum forstigsbreytingum hjá hundruðum stúlkna á hverju ári og minnkað líkur á leghálskrabbameini um 60-70% í framtíðinni.

Víða um heim er bólusetning með HPV-bóluefnum hafin með einum eða öðrum hætti, m.a. í Svíþjóð, Noregi og Danmörku. Í Bandaríkjunum hafa um 40 milljónir einstaklinga verið bólusettar með HPV-bóluefnum, langflestir með Gardasil. Í Bretlandi hafa yfir 5 milljónir einstaklinga verið bólusettar með Cervarix. Í öllum þessum löndum er fylgst með öryggi HPV-bóluefnanna og aukaverkanir skráðar. Nær undantekningarlaust fylgja misalvarlegar aukaverkanir öllum lyfjum og bóluefnum. Í því sambandi þarf ætíð að vega og meta ávinning gegn áhættu.

Eftirlitsstofnanir í Bandaríkjunum og Evrópu telja HPV-bóluefni örugg og mæla með notkun þeirra. Ýmsar óháðar ráðgjafarnefndir um bólusetningar og fagfélög fæðinga- og kvensjúkdómalækna og barnalækna vestan hafs og austan hafa mælt með HPV-bólusetningum. Eftir tæplega 10 ára notkun og tugmilljónir bólusettra einstaklinga hefur ekki verið sýnt fram á að HPV-bólusetning orsaki dauðsföll eða alvarlega sjúkdóma.